Thuế quan niken mới của Indonesia và CBAM của châu Âu đã làm chi phí thép không gỉ ở thị trường nước ngoài tăng mạnh, buộc các nhà máy thép châu Á nâng giá. Nhu cầu hạ nguồn vẫn phân hóa: Nhật Bản và Hàn Quốc khá vững, trong khi khu vực Đài Loan, Trung Quốc chịu áp lực. Lo ngại giá tăng quá nhanh, người mua chỉ duy trì mua theo nhu cầu thiết yếu. Thị trường sẽ tiếp tục thận trọng cho đến khi chi tiết thuế quan và nhu cầu thực tế được xác nhận.
I. Môi trường vĩ mô và cộng hưởng chính sách
Thị trường thép không gỉ toàn cầu hiện đang trong giai đoạn biến động mạnh do chính sách chi phối, khi xung đột địa chính trị và rào cản thương mại đã làm dịch chuyển đáng kể trung tâm chi phí của các thị trường nước ngoài. Tình trạng thiếu hụt nguồn cung năng lượng toàn cầu và giá dầu cao do các xung đột địa chính trị gần đây gây ra đã làm trầm trọng thêm áp lực lạm phát và tăng trưởng kinh tế đối với các quốc gia nhập khẩu năng lượng. Để giảm áp lực ngân sách trong nước và tiếp tục thúc đẩy nâng cấp chuỗi giá trị tài nguyên, Tổng thống Indonesia Prabowo đã chính thức phê duyệt việc áp thuế xuất khẩu đối với niken và than đá. Sự điều chỉnh kinh tế vĩ mô này về cơ bản đã thổi bùng tâm lý lạc quan trong chuỗi cung ứng nguyên liệu thô. Đồng thời, thị trường châu Âu đang cảm nhận rõ tác động nặng nề của các rào cản thương mại xanh. Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu, chính thức có hiệu lực từ đầu năm nay, cùng với giá năng lượng nội địa đắt đỏ và chi phí thu mua ferocrom tăng vọt, đã khiến phụ phí hợp kim thép không gỉ gốc crôm tại châu Âu trong tháng 4 tăng tối đa 5,4% chỉ trong một tháng. Điều này cho thấy thương mại thép không gỉ toàn cầu đang chuyển biến sâu sắc từ cạnh tranh chi phí sản xuất đơn thuần sang cuộc cạnh tranh vượt qua các rào cản phức tạp như phát thải carbon.
Hình 1: Tổng quan giá FOB thép không gỉ cán nguội của Indonesia
II. Động thái cung cầu ở nước ngoài và thế giằng co thị trường
Được thúc đẩy bởi các yếu tố chi phí mạnh, phía cung ở thị trường nước ngoài đã thể hiện rõ ý chí nâng đỡ giá. Báo giá xuất khẩu FOB thép không gỉ của Indonesia vẫn duy trì vững ở mức cao, trong đó thép cán nguội 304 và 316L lần lượt ổn định quanh 2.052,50 USD/tấn và 3.852,50 USD/tấn. Dưới tác động cộng hưởng của gián đoạn nguồn cung quặng niken cao cấp tại Indonesia và chi phí điện nội địa leo thang, các nhà máy thép tại nhiều khu vực châu Á đã đồng loạt nâng giá chuẩn. Nhiều nhà máy thép tại khu vực Đài Loan đã tăng mạnh giá các dòng 316 và 304 thêm lần lượt 4.000 Đài tệ/tấn và 2.000 Đài tệ/tấn, trong khi các nhà máy thép tại Nhật Bản và Hàn Quốc cũng nhanh chóng theo sau với các đợt điều chỉnh giá mang tính phòng vệ. Tuy nhiên, phía sau đà tăng mạnh từ phía cung, nhu cầu hạ nguồn ở nước ngoài lại cho thấy sự phân hóa cơ cấu rõ rệt. Thị trường Nhật Bản thể hiện sức chống chịu tốt, được hỗ trợ ổn định bởi các ngành bán dẫn và ô tô, trong khi ngành đóng tàu bùng nổ của Hàn Quốc đã trực tiếp thúc đẩy giao dịch các sản phẩm dòng 316. Ngược lại, khu vực Đài Loan vốn phụ thuộc lớn vào xuất khẩu vẫn tiếp tục chịu áp lực đáng kể về tiếp nhận đơn hàng. Do các đợt tăng giá chuẩn trước đó diễn ra quá nhanh, phần lớn người mua hạ nguồn ở nước ngoài hiện mang tâm lý e ngại giá cao. Nhịp độ mua hàng nhìn chung bị giới hạn nghiêm ngặt ở nhu cầu thiết yếu, khiến giao dịch thị trường rơi sâu vào thế giằng co.
III. Triển vọng thị trường và các biến số cốt lõi
Nhìn về phía trước, logic định giá cốt lõi của thị trường thép không gỉ nước ngoài sẽ tiếp tục xoay quanh cuộc giằng co giữa các yếu tố chi phí đẩy mạnh và việc xác nhận nhu cầu. Trong ngắn hạn, việc triển khai mức thuế cụ thể đối với thuế xuất khẩu niken của Indonesia sẽ là biến số vĩ mô lớn nhất chi phối tâm lý thị trường, trong khi tác động tái định hình của CBAM châu Âu đối với dòng chảy toàn cầu của các sản phẩm bán thành phẩm sẽ tiếp tục lan rộng. Dự kiến giá chuẩn của các nhà máy thép nước ngoài trong tháng 4 vẫn còn dư địa tăng thêm, nhưng việc các chi phí rất cao này có thể được chuyển thành công xuống khâu hạ nguồn hay không phụ thuộc then chốt vào hoạt động bổ sung hàng thực tế của các nhà giao dịch quốc tế và người dùng cuối. Trước khi nhu cầu thực chất được xác nhận đầy đủ và lượng hàng giá cao hiện tại được hấp thụ hiệu quả, thị trường thép không gỉ nước ngoài nhiều khả năng sẽ tiếp tục duy trì trạng thái dao động ở vùng giá cao và quan sát thận trọng.
