Cơ Chế Điều Chỉnh Biên giới Carbon của Liên minh Châu Âu (CBAM): Tác động đến Ngành Công nghiệp Nhôm Toàn cầu
CBAM là gì — và Tại sao Nó đang Làm Rung chuyển Thương mại Toàn cầu
Cơ Chế Điều Chỉnh Biên giới Carbon (CBAM) của Liên minh Châu Âu là một chính sách được đưa ra nhằm ngăn chặn rò rỉ carbon và đảm bảo cạnh tranh công bằng thông qua việc quy định nhập khẩu hàng hóa carbon cao vào EU. Được triển khai vào tháng 10 năm 2023, CBAM nhắm mục tiêu vào sáu lĩnh vực phát thải cao: xi măng, sắt thép, nhôm, phân bón, điện, và hydro.
Theo cơ chế này, hàng nhập khẩu từ bên ngoài Khu vực Kinh tế Châu Âu (EEA) và Thụy Sĩ sẽ phải đối mặt với chi phí carbon nếu quá trình sản xuất của chúng thải ra nhiều carbon hơn một ngưỡng chuẩn được xác định. Cách tiếp cận này khuyến khích cả nhà sản xuất trong và ngoài EU chuyển đổi sang các phương pháp sản xuất carbon thấp và sạch hơn để duy trì khả năng tiếp cận thị trường EU.
Lộ trình CBAM
Hiện tại, CBAM đang trong giai đoạn chuyển tiếp, bắt đầu từ tháng 10 năm 2023 và kéo dài đến tháng 12 năm 2025. Trong giai đoạn này, các doanh nghiệp trong 6 lĩnh vực carbon cao có nghĩa vụ báo cáo lượng khí thải nhập khẩu, nhưng không có bất kỳ nghĩa vụ tài chính nào gắn liền với các giá trị carbon nhập khẩu đã báo cáo. Điều này cho phép các nhà nhập khẩu trong EU và nhà xuất khẩu từ bên ngoài EU thích ứng với việc triển khai CBAM sắp tới, sẽ chính thức bắt đầu vào ngày 1/ tháng 1 năm 2026.
Từ năm 2025 đến năm 2034, CBAM sẽ trải qua giai đoạn triển khai ban đầu, nơi các doanh nghiệp được yêu cầu phải trả tiền dựa trên giá trị phát thải carbon của hàng nhập khẩu của họ. Từ năm 2026 đến năm 2034, sẽ có các điều chỉnh đối với giá carbon, về mặt chức năng hoạt động như các khoản giảm trừ thanh toán, cao nhất vào năm 2026 (có nghĩa là bạn trả ít nhất vào năm 2026). Hàng năm, khoản điều chỉnh thanh toán này được giảm dần, cho đến năm 2034 sẽ không còn điều chỉnh giá carbon nào nữa, và các doanh nghiệp phải gánh chịu toàn bộ gánh nặng đối với bất kỳ lượng carbon nhập khẩu nào họ thực hiện.
Bên trong Cơ chế: CBAM Tính toán Chi phí Carbon như thế nào
EU vẫn chưa công bố chi tiết cuối cùng về giá carbon, dự kiến sẽ có vào đầu năm 2026, theo một bức thư từ ông Gerassimos Thomas, Tổng Giám đốc phụ trách Liên minh Thuế và Hải quan của Ủy ban Châu Âu gửi cho McCloskey. Tuy nhiên, cấu trúc của cơ chế định giá CBAM đã được phác thảo.
Các nhà nhập khẩu sản phẩm từ sáu ngành công nghiệp mục tiêu sẽ cần phải mua chứng chỉ CBAM cho hàng hóa thuộc các mã HS được quy định. Đối với nhôm, các mã này bao gồm 7601, 7603–7608, 7609.00.00, 7610, 7611.00.00, 7612, 7613.00.00, 7614, và 7616.
Một số mã số, chẳng hạn như 7602 (phế liệu nhôm) và 7615 (đồ dùng gia đình bằng nhôm như bàn, đồ dùng nhà bếp hoặc đồ vệ sinh), bị loại trừ do được coi là đã thân thiện với carbon hoặc là "quá chế biến hoặc phức tạp". Tương tự, các linh kiện như cửa xe và thân xe, dù thường được liệt kê dưới mã HS 7610, cũng được miễn trừ vì chúng là các cụm lắp ráp phức tạp liên quan đến nhiều bộ phận và thuộc nhóm sản phẩm "quá chế biến hoặc phức tạp".
Đối với hàng hóa thuộc phạm vi CBAM, nhà nhập khẩu EU phải mua chứng chỉ tương ứng với cường độ carbon của họ so với điểm chuẩn CBAM cho mỗi mã HS. Chi phí CBAM được tính như sau:
Các thuật ngữ chính:
tCO2e/t : Tấn khí thải CO2 trên mỗi tấn sản phẩm
Lượng khí thải nhúng : Cường độ carbon đã được xác minh (tính bằng tCO2e/t) của sản phẩm nhập khẩu, được công nhận bởi các cơ quan xác minh được EU phê duyệt
Điểm chuẩn CBAM : Điểm chuẩn về mức tCO2e/t chấp nhận được cho mỗi sản phẩm khác nhau; điểm chuẩn CBAM chính thức chưa được công bố
Tỷ lệ/ Hệ số áp dụng dần CBAM : Tỷ lệ điều chỉnh (chiết khấu) hàng năm của điểm chuẩn, giảm dần hàng năm cho đến năm 2034 khi đạt mức 0
Chi phí EUA : Phụ cấp của Hệ thống Giao dịch Khí thải EU, giá của một chứng chỉ CBAM trên mỗi tCO2e/t; chi phí EUA chính thức chưa được công bố
Ví dụ tính toán:
Một lô hàng nhập khẩu 50 tấn nhôm chưa gia công HS7601, với 2.0 tCO2e/t, và chi phí EUA ước tính là 90€ trên mỗi tCO2e/t sẽ được tính như sau:
2026
2030
Bên được và Bên chịu thiệt: Ai được lợi và Ai phải trả theo CBAM
Vì CBAM chỉ áp dụng đối với hàng nhập khẩu từ bên ngoài EU, thương mại nội khối EU (ví dụ: nhôm được giao dịch giữa Đức và Pháp) vẫn không bị ảnh hưưởng. Na Uy, Liechtenstein, Thụy Sĩ và Iceland cũng được miễn trừ, do quan hệ thương mại chặt chẽ với EU hoặc sự tồn tại của các quy định carbon tương đương được EU và CBAM công nhận.
Tuy nhiên, các nhà xuất khẩu nhôm vào EU, trừ nhôm phế liệu và sản phẩm chế biến cao, sẽ đối mặt với thách thức lớn nhất khi khoản thanh toán CBAM bắt đầu vào năm 2026. Dựa trên dữ liệu xuất khẩu nhôm năm 2024 (loại trừ mã HS 7602 và 7615), Na Uy, Iceland và Thụy Sĩ chiếm 29% tổng giá trị nhập khẩu nhôm của EU tính bằng USD vào năm 2024, nhưng họ không bị ảnh hưởng bởi giá CBAM.
Ngược lại, các nhà xuất khẩu từ Trung Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ, UAE, Mozambique và Bahrain sẽ chịu tác động nhiều nhất, với tổng kim ngạch xuất khẩu vào EU trị giá 11,065 t tỷ USD tương đương 37% t tổng giá trị nhập khẩu của EU năm 2024. Nhìn chung, các nhà xuất khẩu châu Á dự kiến sẽ chịu tác động nhiều nhất, tiếp theo sát đó là các nhà xuất khẩu ở châu Phi và Bắc Mỹ.
Các quốc gia châu Âu không thuộc EU như Vương quốc Anh, Serbia và Bosnia và Herzegovina cũng bị ảnh hưưởng. Tuy nhiên, điều này có thể thay đổi khi bối cảnh chính trị và quy định của họ phát triển. Ví dụ, Serbia và Bosnia và Herzegovina đang tìm cách gia nhập khuôn khổ EU, điều này cuối cùng sẽ miễn trừ xuất khẩu của họ khỏi nghĩa vụ CBAM. Trong khi đó, Vương quốc Anh đang phát triển một hệ thống định giá carbon song song và đang đàm phán với EU để được miễn trừ tạm thời vào năm 2026, kéo dài đến năm 2027, khi hai chương trình dự kiến sẽ hài hòa.
Hướng tới Tương lai: Kỷ nguyên Mới về Trách nhiệm Carbon
Tóm lại, Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon của Liên minh Châu Âu đánh dấu một bước tiến tới việc tích hợp trách nhiệm carbon vào thương mại quốc tế. Đối với ngành công nghiệp nhôm toàn cầu và các lĩnh vực carbon cao khác, CBAM đại diện cho cả một thách thức và cơ hội, thúc đẩy các nhà xuất khẩu trên toàn thế giới hướng tới phi carbon hóa và minh bạch khi đối mặt với các nỗ lực phi carbon hóa trên toàn cầu, và không chỉ giới hạn việc chống biến đổi khí hậu ở các quốc gia phát triển.
Do EU chưa công bố chi phí EUA cuối cùng và các chuẩn mức phát thải CBAM, SMM sẽ theo dõi sát sao các cập nhật sắp tới từ Ủy ban Châu Âu và các cơ quan liên quan, đồng thời báo cáo về mọi thay đổi.
