I. Tiềm năng tài nguyên: Trữ lượng lớn thứ hai thế giới và tiềm năng phát triển
Là quốc gia nắm giữ nguồn tài nguyên đất hiếm cốt lõi toàn cầu, Brazil sở hữu trữ lượng đã được chứng minh từ 21-25 triệu tấn, chiếm 23% tổng trữ lượng toàn cầu — chỉ đứng sau Trung Quốc. Điều này đặt Brazil vào vị thế có khả năng định hình lại bức tranh cung ứng đất hiếm toàn cầu. Các mỏ chủ yếu thuộc loại hấp phụ ion, phân bố rộng rãi tại các bang như Minas Gerais và Goiás. Các dự án tiêu biểu bao gồm:
Mỏ Colossus: Với trữ lượng 493 triệu tấn và hàm lượng trung bình 0,251%, đây hiện là dự án đất hiếm loại ion lớn nhất được công bố tại Brazil.
Dự án đất hiếm Caldeira: Sở hữu 1,5 tỷ tấn với hàm lượng 0,2413%, mang lại quy mô và khả năng thương mại đáng kể.
Dự án đất hiếm titan Tiros: Dù trữ lượng nhỏ hơn (5,5 triệu tấn), dự án nổi bật với hàm lượng trung bình cao 0,400%, trở thành một trong những dự án có hàm lượng cao nhất cả nước.
Đáng chú ý, đất hiếm Brazil thường cộng sinh với niobium, tantalum và titan. Đặc tính này làm tăng độ phức tạp trong chế biến nhưng cũng mở ra cơ hội thu hồi giá trị tổng hợp.
II. Hiện trạng ngành: Chuyển đổi từ "Xuất khẩu nguyên liệu thô" sang "Chế biến nội địa"
Trong lịch sử, ngành đất hiếm Brazil luôn tồn tại nghịch lý "trữ lượng cao, sản lượng thấp". Năm 2024, sản lượng quốc gia chỉ đạt 20 tấn, tương phản rõ rệt với sản lượng toàn cầu gần 400.000 tấn/năm. Nút thắt cốt lõi là thiếu năng lực trung và hạ nguồn trong tách chiết và tinh chế. Tuy nhiên, điều này đang thay đổi nhanh chóng nhờ các điều chỉnh chiến lược quốc gia.
(I) Động lực chính sách: Bắt buộc chế biến nội địa để khép kín chuỗi giá trị
Chính phủ Brazil đã xếp đất hiếm vào danh mục "khoáng sản chiến lược". Theo Chính sách quốc gia về khoáng sản quan trọng và chiến lược (PNMCE, Dự luật PL 4.443/2025), ít nhất 80% khoáng sản chiến lược quan trọng phải được chế biến trong nước, trên thực tế cấm xuất khẩu quặng thô. Chính sách này nhằm phá vỡ vòng luẩn quẩn "khai thác - xuất khẩu nguyên liệu thô - nhập khẩu sản phẩm giá trị cao" và thúc đẩy xây dựng chuỗi giá trị nội địa hoàn chỉnh "từ mỏ đến nam châm".
(II) Triển khai dự án: Từ phòng thí nghiệm đến công nghiệp hóa
Năm 2026, phát triển đất hiếm Brazil có bước nhảy vọt thực chất:
Sáng kiến MagBras: Do CIT SENAI tại Minas Gerais dẫn đầu và FIESC tại Santa Catarina điều phối, dự án tập hợp 28 doanh nghiệp và tổ chức nghiên cứu, sản xuất thành công 20kg carbonat đất hiếm đầu tiên. Đây là lần đầu tiên Brazil tự chủ toàn bộ quy trình sản xuất từ khai thác đến hợp chất hóa học.
Cơ sở LabFabITr: Tọa lạc tại Lagoa Santa, Minas Gerais, đây là nhà máy-phòng thí nghiệm đầu tiên ở Nam bán cầu chuyên nghiên cứu phát triển nam châm và hợp kim đất hiếm, cung cấp hỗ trợ kỹ thuật quan trọng cho sản xuất nam châm vĩnh cửu tại địa phương.
III. Vốn và địa chính trị: Canh bạc đầu tư 2,17 tỷ USD
Trong giai đoạn 2025-2029, ngành đất hiếm Brazil dự kiến thu hút 2,17 tỷ USD đầu tư — tăng 49% so với dự báo giai đoạn 2024-2028. Đây là phân khúc tăng trưởng nhanh nhất trong danh mục đầu tư khai khoáng của Brazil. Dòng vốn này được hậu thuẫn bởi logic địa chính trị của tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu:
(I) Nhu cầu bên ngoài: "Lựa chọn đa dạng hóa" giữa căng thẳng Mỹ-Trung
Khi cạnh tranh Mỹ-Trung leo thang, giá trị chiến lược của Brazil với tư cách nhà cung cấp "ngoài Trung Quốc" tăng vọt. Chính sách "mở cửa toàn cầu" giúp Brazil tránh chọn phe, đồng thời tận dụng yêu cầu chế biến nội địa để thu hút chuyển giao công nghệ — buộc nhà đầu tư nước ngoài xây dựng năng lực chế biến tại chỗ thay vì chỉ khai thác quặng.
(II) Động lực nội tại: Từ "Chủ nghĩa dân tộc tài nguyên" đến "Tự chủ công nghệ"
Chiến lược của Brazil vượt xa bảo vệ tài nguyên đơn thuần; đó là nâng cấp lấy "tự chủ công nghệ" làm trung tâm. Ví dụ, MagBras nhắm đến sản xuất nam châm vĩnh cửu — lĩnh vực hiện do Trung Quốc, Nhật Bản và Đức độc quyền. Thành công sẽ đưa Brazil vào nhóm ít quốc gia làm chủ chuỗi giá trị "từ quặng đến nam châm", trực tiếp tham gia chuỗi cung ứng cốt lõi của xe điện, năng lượng gió và robot công nghiệp.
IV. Thách thức và triển vọng: Công nghệ, chi phí và cạnh tranh toàn cầu
Bất chấp tiềm năng, ba thách thức cốt lõi vẫn tồn tại:
(I) Rào cản công nghệ
Tách chiết đất hiếm và sản xuất nam châm là lĩnh vực có ngưỡng kỹ thuật cao. Brazil hiện phụ thuộc vào hợp tác quốc tế (ví dụ: hỗ trợ kỹ thuật từ châu Âu cho LabFabITr) để thu hẹp khoảng cách.
(II) Áp lực chi phí
Quặng hấp phụ ion hàm lượng thấp của Brazil đòi hỏi chi phí tuyển khoáng cao hơn so với một số mỏ hàm lượng cao tại Trung Quốc. Ngoài ra, chi phí vốn và vận hành cho chế biến nội địa có thể ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh giá quốc tế.
(III) Cạnh tranh toàn cầu
Khi Australia, Mỹ và nhiều quốc gia châu Phi cũng đẩy mạnh phát triển đất hiếm, Brazil cần tạo lợi thế khác biệt về công nghệ, hiệu quả chi phí và ổn định chính sách để bảo vệ thị phần.
V. Kết luận: Bước nhảy từ "Quốc gia sở hữu tài nguyên" đến "Người chơi trong chuỗi cung ứng"
Quá trình chuyển đổi đất hiếm của Brazil đại diện cho bước nhảy chiến lược từ "nhà xuất khẩu tài nguyên" sang "người chơi công nghiệp dựa trên công nghệ". Dù 21 triệu tấn trữ lượng tạo nền tảng, giá trị thực sự nằm ở nỗ lực xây dựng chuỗi công nghiệp hoàn chỉnh được thúc đẩy bởi chính sách và vốn đầu tư lớn. Nếu các sáng kiến như MagBras đạt thành công thương mại, Brazil có thể trở thành "cực thứ ba" trong chuỗi cung ứng đất hiếm toàn cầu vào năm 2030, định hình lại động lực thương mại và mang đến mô hình mới cho các nền kinh tế dựa trên tài nguyên trên toàn thế giới.
